• HRS News

Bisaya Report: Ang kamatuoran sa Iligan Dodiongan Falls


Unang napagawas sa balita ang problema sa CMRF tuig 2016. Niadtong November 12, 2016, ang ABS-CBN mipagawas ug report nga kuno nanimaho ug nahimong itom ang tubig sa Dodiongan Falls. Naghilayon ang maong report nga ang mga batang nangaligo, nadaut ang ilang panit ug nagkasakit. Sumala sa reporter, “Bigo ang pamahalaan na ipatupad ang waste segregation, kaya dumami ang basura.”


Sumala pa niini, gi-anod sa ulan ang duga ug mga liquid matters gikan sa basura paingon ngadto sa suba. Nagbutang ug treatment facility para ipunon ang duga sa basura ug patyon ang bacteria pero dili na kini makaya sa pasilidad hilabi na kung mag ulan ug mag baha.


Kining maong report na-segundahan niadtong April 28, 2017 pinaagi sa usa ka news report sa GMA Network. Sumala sa ikaduhang report, mura nag bukid sa kadako ang basura tungod sa kadaghan nga ginalabay kada-adlaw sa Bonbonon. Ang duga sa basura ug itom nga tubig, dili na kayang i-kontrol sa treatment facility. Miapaw na ang hugaw nga tubig ug midagayday ngadto paingon sa kasubaan. Gidugang sa maong report nga nag-reklamo ang mga residente sa Bonbonon tungod sa pagsagol sa duga sa basura sa tubig sa suba. Matud pa sa kapitan midagan ang duga sa creek, sa Kabacsanan Falls, Dodiongan Falls, ug mga balay-balay. Nagkasakit napud daw ang mga residente tungod sa baho sa basura. Matud pa sa reporter, "Ang kulay ng tubig ay parang softdrinks."


Niadtong 2018, nag conduct ug usa ka research study ang MSU-IIT sa Dodiongan Falls. Base sa resulta sa study, kumpirmadong hugaw ang tubig niini.


Tuig 2019 nagsugod na ug gawas ang mga Facebook posts mahitungod niining problemaha. Usa ka Facebook user, si Glen Villacin, nag post niadtong March 27, 2019 nga nahimo nang “Black Waterfalls” ang Dodiongan Falls. Matud pa ni Villacin, tungod kini sa CMRF nga wala gi-process.


Niadtong April 14, 2019, nag post usab sa Facebook ang usa ka Andrews Libradilla nga dili tinuod nga hugaw ang tubig sa Dodiongan Falls apan daghan kaayong Facebook users ang nag comment nga nga mi-kontra sa claim ni Libradilla ug sila mismo nag ingon nga hugaw gyud ug dili dapat ligoan sa katawhan. Nagpadayon ang mga posts mahitungod niini nga isyu ug nagkadaghan ang mga tawong misalmot sa diskusyon. Aduna usab mga bloggers nga naghisgut niini ug nagpahimangno nga dili maayo mag swimming sa Dodiongan Falls tungod kay hugaw na kaayo ang tubig niini.


Dili lang sa social media gihusgutan ang maong problema. Pati ang print media nagpagawas ug mga report. Niadtong November 1, 2019, gi-report sa Gold Star Daily sa panulat ni Nora Soriño, Iligan City Bureau Chief, ug Correspondent Sita Asequia nga nakigkita ang Regional Director sa Environment Management Bureau (EMB) sa DENR nga si Reynaldo Digamo kang Mayor Celso Regencia mahitungod sa “failed CMRF.” Sa maong report, giangkon ni Jose Pantoja, Iligan City information officer, nga ang duga gikan sa pasilidad niagas ngadto sa Dodiongan River.


Mao kini ang excerpt sa Gold Star Daily report: “Pantoja admitted that leaches coming from the said facility pour into the Dodiongan River below making the waters murky with some residents complain of skin diseases after bathing in the river.”


(Giangkon ni Pantoja nga ang duga gikan sa maong pasilidad miawas ngadto sa Dodiongan River nga maoy hinungdan sa kahugaw sa tubig ug ang mga residente nag reklamo kabahin sa mga kagid sa ilang lawas sa ilang pagkaligo sa maong suba.)


Ang maong report makita dinhi: https://mindanaogoldstardaily.com/emb-exec-meets-with-regencia-on-failed-cmrf/


Karong tuig 2020, nagpadayon ang mga social media posts ug reklamo mahitungod sa isyu kay kuno wala gihapon nasulbad ang maong problema. Sa Facebook post sa usa ka Novelyn Yu-Lacida niadtong Pebrero 9, 2020, nadismaya sila sa ilang pagbisita sa Dodiongan Falls kay unta mag swimming sila apan itom ug hugaw kaayo ang tubig. Aduna silay kauban nga mga turista gikan sa Bohol nga wala nalipay sa ilang nakita ug nangutana kini ngayong gipasagdan ang maong problema.


Niadtong Pebrero 18, 2020, ni alingawngaw sa social media ang mga report ug posts mahitungod sa usa ka Norbel Romarez, nga umano trabahante sa CMRF, nga kuno siya gigapos ug gikulata ni Mayor Regencia. Unang migawas sa social media ang kopya sa police blotter mahitungod sa panghitabo. Matud pa kang Romarez, gisumbag siya ni Regencia sa tiyan ug dughan ug gigapos siya ug gibutangan ug tape ang iyang baba. Matud pa sa mga nagkalat nga balita ug social media posts, gihulga si Romarez ug gipagawasan ug hinagiban ni Regencia. Kini kuno nahitabo niadtong Pebrero 14 sa sulod sa opisina ni Regencia. Ang rason sa maong pagpangulata kuno mao ang pagpasangil kang Romarez nga siya ang nag sabotahe sa CMRF system.


Nagpagawas ug medical certificate ang pamilya ni Romarez pinaagi sa social media nga nagpamatuod kuno sa iyang mga injuries sa lawas resulta sa pagpangulata ni Regencia kaniya.


Niadtong Pebrero 20, 2020, sa okasyon sa groundbreaking ceremony sa Palao Public Market, gibutyag ni Regencia pinaagi sa iyang mensahe sa publiko nga dunay nagsugo kang Romarez nga isabotahe ang CMRF nga maoy hinungdan nga nahugaw ang tubig sa Dodiongan Falls. Gipanghimakak ni Regencia ang akusasyon sa pagpangulata kang Romarez ug matud pa niya, “gibingbing” lang daw niya ang dalunggan ni Romarez tungod sa iyang kalagot. Gibutyag usab ni Regencia nga nagkita sila ni EMB Director Digamo ug matud pa niya, gitawagan daw si Digamo ni Congressman Freddie Siao ug nag ingon nga ug dili niya sampahan ug kaso ang mga opisyales kabahin niining problema, magpatawag daw si Siao ug congressional inquiry.


Pagkahuman sa groundbreaking ceremony, nagpatawag ug press conference si Regencia sa Am’s Chicken ug didto gi isplika sa Mayor ang mga panghitabo sa CMRF. Gibutyag ni Regencia nga si Romarez naghimo nagpabuhat daw ug tubo nga gisugdan niadtong December 2019 hangtod February 2020. Tungod daw niining gibuhat ni Romarez, midiretso ang duga sa basura padulong sa Dodiongan Falls ug maoy hinungdan sa pagka itom ug pagkahugaw sa tubig.


Pinaagi sa usa ka radio interview niadtong Pebrero 21, 2020, gitubag ni Siao ang akusasyon nga siya ng nagsugo sa pagsabotahe sa CMRF. Matud pa kay Siao, walay siyay kalambigitan ug wala siya nakaila kang Romarez. Wala daw siyay gisugo nga maski kinsa para isabotahe ang CMRF. Nagpangutana usab si Siao ug nganong adunay sabotahe nga kining maong problema dugay nang wala ma resolba sa lokal nga pangagamhanan. Gipanghimakak usab ni Siao nga kining problema sa Dodiongan dili lang tungod sa tubo nga gimuntar kuno ni Romarez niadtong December 2019 kay 2016 pa nisayran nga nagsugod na ug hugaw ang tubig sa Dodiongan River.


Gi klaro usab ni Siao nga gitawagan niya ang EMB pinaagi kang Director Digamo aron himoan ug aksiyon sa DENR ang problema kay sakop kini sa ilang jurisdiction. Matud pa ni Siao, iyang giingnan si Digamo nga kung dili mohimo ug aksiyon ang EMB, magpatawag siya ug congressional inquiry ug ipatawag si Digamo sa kongreso. Gi pressure ni Siao ang DENR nga mohimo ug aksiyon kay trabaho kini nila nga masulbad ang problema sa environment sa tibuok Rehiyon 10. Gidugang ni Siao nga nagpabaya ang LGU tungod kay wala silang nakitang insaktong lugar nga labayanan sa basura ug dili dapat labayan ug daghang basura ang CMRF. Tungod sa kadaghan sa basura, dili na ma control ug kada ulan, ang duga niinin mopaingon gyud sa mga creek ug suba. Subli ni Siao, dapat gi aksiyonan kining maong problema niadto pang 2016.


Niadtong Pebrero 24, 2020, nag post sa social media ang usa ka Kim Romarez nga kuno pag-umangkon ni Norbel Romarez nga sila nag file ug kaso sa Ombudsman batok kang Mayor Regencia ug Roy Ga nga kuno kauban niini sa pagpangulata kang Norbel Romarez. Sa maong Facebook post, gisaysay ni Romarez nga ilang gikasusan si Regencia ug kidnapping, physical injuries, grave threat, grave coercion, ug graft and corruption.


(Photo: Facebook/Novelyn Yu-Lacerda)

3 views0 comments

Recent Posts

See All